Odpowiedzialność sprzedawcy za produkt niebezpieczny | KPMG | PL

Odpowiedzialność sprzedawcy za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny | Michał Wołoszczuk, Krzysztof Kubik

Odpowiedzialność sprzedawcy za produkt niebezpieczny

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny ponosi, co do zasady, jego wytwórca (producent). Odpowiedzialność ta ma na tyle szeroki charakter (jako tzw. odpowiedzialność na zasadzie ryzyka), że do jej przypisania nie jest konieczne wykazanie jakiegokolwiek stopnia zawinienia po stronie producenta.

Kontakt

Powiązane treści

Odpowiedzialność sprzedawcy za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny

Z uwagi na fakt, że omawiana odpowiedzialność może zostać rozszerzona na inne wskazane w Kodeksie Cywilnym podmioty, między innymi na sprzedawców lub importerów, warto przybliżyć ten temat, wskazując na ryzyka jakie mogą się dla nich pojawić w wypadku, gdy oferowany w sprzedaży produkt okaże się niebezpieczny.

„Produkt niebezpieczny” czyli jaki?
Za „produkt” uważa się każdą rzecz ruchomą, nawet będącą jedynie częścią składową innej rzeczy ruchomej. Za tożsame z rzeczą ruchomą, kodeks cywilny rozumie w tym względzie również zwierzęta i energię elektryczną. W praktyce, „produktem” w rozumieniu Kodeksu Cywilnego może być każdy towar (w tym również leki oraz żywność), niezależnie od tego czy jest wytwarzany seryjnie, bądź powstaje w wyniku indywidualnej pracy twórczej, pod warunkiem jednak, że jego wytwarzanie następuje w ramach działalności gospodarczej wytwórcy.

Za „niebezpieczny” uważa się produkt niezapewniający bezpieczeństwa, którego należałoby oczekiwać w ramach zwyczajnego, zgodnego z przeznaczeniem użycia produktu. Dla możliwości przypisania odpowiedzialności za produkt niebezpieczny, kluczowe jest stwierdzenie czy w momencie wprowadzania produktu do obrotu zapewniał on poziom bezpieczeństwa, jakiego należało oczekiwać według ogólnego stanu wiedzy, okoliczności wprowadzenia na rynek i sposobu zaprezentowania produktu jego odbiorcy. Za produkt niebezpieczny nie może zostać uznany produkt, tylko dlatego, że z czasem wprowadzono do obrotu jego ulepszoną (pozbawioną określonych niedoskonałości) wersję.

Dla porównania, za produkt „bezpieczny” uważa się produkt, który w zwykłych, dających się w uzasadniony sposób przewidzieć, okolicznościach jego używania, z uwzględnieniem czasu korzystania z produktu, a także w zależności od rodzaju produktu, sposobu jego uruchomienia oraz wymogów instalacji i konserwacji, nie stwarza zagrożenia dla konsumentów lub stwarza zagrożenie znikome, dające się pogodzić z jego zwykłym używaniem i uwzględniające wysoki poziom wymagań dotyczący ochrony zdrowia i życia ludzkiego.

Szkoda i poszkodowany
Określony w Kodeksie Cywilnym obowiązek odszkodowawczy z tytułu szkód wyrządzonych przez produkt niebezpieczny obejmuje, co do zasady, naprawienie wszelkich strat i uszczerbków (zarówno majątkowych jak i niemajątkowych) wyrządzonych przez produkt niebezpieczny. Obejmuje to zarówno straty poniesione wprost w wyniku zdarzenia powodującego szkodę (tzw. szkoda rzeczywista, łac. damnum emergens), jak i potencjalnych korzyści jakie zostały utracone w wyniku wystąpienia zdarzenia powodującego szkodę (utrata spodziewanych korzyści łac. lucrum cessans).
Jednocześnie, obowiązek odszkodowawczy jest w tym względzie istotnie ograniczany poprzez przyjęcie, że:

  1. Do obliczenia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny nie bierze się pod uwagę wartości samego produktu, ani korzyści jakie poszkodowany mógłby osiągnąć w związku z jego używaniem. Wspomniane ograniczenie dotyczy jednak wyłącznie szkód na mieniu – w odniesieniu do szkód wyrządzonych w razie śmierci, uszkodzeniu ciała lub innej utraty zdrowia, odszkodowanie może być dochodzone na zasadach ogólnych;
  2. Odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny nie przysługuje, gdy szkoda na mieniu nie przekracza kwoty będącej równowartością 500 euro.
    Warto również podkreślić, że poszkodowanym uprawnionym do dochodzenia roszczeń w oparciu o omawiane zasady jest nie tylko nabywca produktu niebezpiecznego, ale ktokolwiek komu została wyrządzona szkoda przez ten produkt. Możliwość dochodzenia roszczeń jest w tym względzie jednak warunkowana istnieniem odpowiedniego związku przyczynowo skutkowego między wystąpieniem szkody, a brakiem należytego bezpieczeństwa produktu.

Co również ważne, możliwość dochodzenia odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny nie zamyka drogi do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych. W szczególności poszkodowany będący nabywcą niebezpiecznego produktu będzie mógł dochodzić swoich roszczeń w oparciu o odpowiedzialność kontraktową za niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie umowy lub w oparciu o przepisy regulujące rękojmie za wady i gwarancję jakości towaru. Tą drogą możliwe jest dochodzenie odpowiedzialności za szkody na mieniu o wartości mniejszej niż 500 euro oraz z uwzględnieniem wartości samego produktu, oraz korzyści jakie poszkodowany mógłby osiągnąć w związku z jego używaniem.

Podmiot odpowiedzialny do naprawienia szkody wyrządzonej przez produkt niebezpieczny
Zasadniczo, za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny będzie w pierwszej kolejności odpowiadał jego producent (wytwórca).
Ponadto, w określonych sytuacjach Kodeks Cywilny przewiduje możliwość objęcia odpowiedzialnością również innych podmiotów:

  1. Wytwórców materiału, surowca albo części składowej produktu.
    Odpowiedzialność tego podmiotu jest jednak wyłączona w razie, gdy wadliwość produktu wynika nie tyle z zastosowanych materiałów, surowców bądź części, ale z wadliwości konstrukcyjnej samego produktu, lub zastosowanych przed producenta wskazówek.
  2. Osób podających się za producentów (tzw. quasi-producent lub producent nominalny) poprzez podanie swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego.
    W ramach tej kategorii odpowiadają przede wszystkim podmioty korzystające z anonimowych dostawców (no-name suppliers) i dokonujące brandingu oferowanych dalej produktów swoim oznaczeniem. W praktyce, odpowiedzialność na tej podstawie może być w określonych przypadkach przypisana również franchisingodawcy lub licencjodawcy, jako podmiotom które chociaż nie są odpowiedzialne za wytwarzanie i wprowadzanie na rynek produktów, firmują je swoim oznaczeniem. Na tej podstawie mogą również odpowiadać sprzedawcy decydujący się na dystrybucję opartą na dropshippingu w której dostarczane do odbiorcy produkty oznaczane są logo lub innym oznaczeniem prowadzącego sklep.
  3. Wprowadzających na rynek produkty pochodzenia zagranicznego.
    Jakkolwiek w stosunku do tej kategorii podmiotów Kodeks Cywilny posługuje się określeniem „importerzy”, dyskusyjne jest czy obejmuje ona tylko podmioty realizujące import w ścisłym tego słowa znaczeniu, czy również podmioty oferujące produkty pochodzenia wewnątrzwspólnotowego (nabyte nie tyle w drodze importu, co w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia towaru). Jest to o tyle istotne, że odpowiedzialność przy szerszej interpretacji mogą ponosić również podmioty prowadzące sklepy w modelu ecommerce zajmujące się dystrybucją na terenie kraju produktów wytworzonych poza granicami Polski, ale w ramach Europejskiego obszaru gospodarczego.

Powyższe podmioty odpowiadają na zasadzie solidarności z producentem, co oznacza, że poszkodowany może kierować swoje roszczenie według swojego uznania do wszystkich, bądź tylko niektórych podmiotów zobowiązanych do naprawienia szkody. Ewentualna naprawa szkody przez jednego ze zobowiązanych do naprawienia szkody zwalnia pozostałych z odpowiedzialności, nie wyłączając jednak ewentualnego roszczenia regresowego pomiędzy dłużnikami solidarnymi.
Oprócz wskazanej powyżej sytuacji w której sprzedawca będzie odpowiadał jako importer lub quasi-producent, możliwe jest również przypisanie mu odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny w razie braku możliwości ustalenia kto jest rzeczywiście jest producentem lub kto, zgodnie z wskazanymi powyżej zasadami odpowiedzialności solidarnej, powinien odpowiadać tak jak producent. Sprzedawca może uwolnić się w takim przypadku od odpowiedzialności, jeżeli w ciągu miesiąca od daty zawiadomienia go o wystąpieniu szkody, wskaże poszkodowanemu osobę i adres producenta, quasi-producenta lub importera. Jeżeli sprzedawca nie jest w stanie wskazać producenta lub wskazanych w zdaniu poprzedzającym osób odpowiadających z solidarnie z producentem, to może uwolnić się odpowiedzialności wskazując własnego dostawcę od którego nabył niebezpieczny produkt.

Sytuacje wyłączające odpowiedzialność
Kodeks Cywilny przewiduje, że odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny jest wyłączona w razie wystąpienia co najmniej jednej z szeregu tzw. okoliczności egzoneracyjnych.

Po pierwsze, odpowiedzialność będzie wyłączona w razie, gdyby szkoda została wyrządzona przez produkt niebezpieczny, który nie został wprowadzony do obrotu albo został do niego wprowadzony poza działalnością gospodarczą. Takie uregulowanie ma na celu wyłączenie odpowiedzialności przede wszystkim w razie nieuprawnionego rozpowszechnienia produktu, przykładowo w razie „wycieku” na rynek prototypów lub udostępnionych niekomercyjnie próbek towaru przed wypuszczeniem odpowiednio przebadanych i atestowanych wersji konsumenckich.

Ponadto, odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny będzie wyłączona z uwagi na tzw. „ryzyko rozwoju” zakładające, że nie można przypisywać odpowiedzialności, jeżeli w chwili wprowadzania do obrotu, biorąc pod uwagę znany na ten moment stan nauki i techniki, nie można było przewidzieć niebezpiecznych własności produktu. U podstaw tej przesłanki egzoneracyjnej leży przekonanie, że przyjęcie nieograniczonej odpowiedzialności w tym względzie groziłoby zahamowaniem jakiejkolwiek innowacji, z którą zawsze i nieodwołanie wiąże się ryzyko popełniania trudnych do przewidzenia w danym momencie błędów.

Wreszcie, odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez produkt niebezpieczny będzie wyłączona również w razie gdy niebezpieczeństwo produktu wynika z zastosowania norm wynikających z przepisów prawa bądź gdy ujawnienie się niebezpiecznych właściwości produktu nastąpiło dopiero po wprowadzeniu do obrotu (chyba, że właściwości te wynikały już z przyczyny leżącej poprzednio produkcie).

Przedawnienie roszczeń
Roszczenie o naprawienie szkody spowodowanej produktem niebezpiecznym przedawnia się po upływie 3 lat od dnia w którym poszkodowany dowiedział się (albo zachowując należytą staranność miał możliwość dowiedzieć się) o szkodzie i podmiocie odpowiedzialnym za wyrządzenie szkody.
Niezależnie od powyższego terminu, przedawnienie roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez produkt niebezpieczny nastąpi najdalej z upływem 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu.
Skuteczny upływ terminu przedawnienia będzie skutkował możliwością podniesienia przez odpowiedzialnego do naprawienia szkody spowodowanej produktem niebezpiecznym zarzutu przedawnienia roszczenia.

O ile terminu przedawnienia nie można skracać lub przedłużać mocą porozumienia stron, o tyle stosunkowo łatwo doprowadzić do przerwania terminu przedawnienia. W razie gdyby przed upływem 3 letniego terminu przedawnienia:

  • wszczęto postępowanie przed sądem lub innym organem powołanym do rozpatrywania spraw, albo przed sądem polubownym,
  • doszło do uznania roszczenia przez odpowiedzialnego do naprawienia szkody spowodowanej produktem niebezpiecznym,
  • wszczęto mediację,

wówczas, po takim przerwaniu biegu terminu przedawnienia, będzie on biegł na nowo.

 

Bądź z nami w kontakcie

 

Zapytanie ofertowe (RFP)

 

Prześlij